آخرین بهروزرسانی: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ · نویسنده: کالریشمار هوشمند. هر عدد غذایی از جدول غذاها و روشها از صفحهٔ روش ما میآید.
پروتئین را معمولاً با گرم بهازای هر کیلو وزن بدن میگویند. کمتحرکها به عدد کمتر و کسانی که قدرتی تمرین میکنند یا در کسری کالریاند به عدد بیشتر نیاز دارند. بازههایی که ماشینحساب پروتئین روزانه به کار میبرد:
| فعالیت | کاهش وزن | ثابت ماندن | افزایش وزن |
|---|---|---|---|
| بدون ورزش | ۱٫۰ تا ۱٫۲ | ۰٫۸ تا ۱٫۰ | ۱٫۰ تا ۱٫۲ |
| ورزش هوازی | ۱٫۴ تا ۱٫۶ | ۱٫۲ تا ۱٫۴ | ۱٫۴ تا ۱٫۶ |
| تمرین قدرتی | ۱٫۸ تا ۲٫۲ | ۱٫۶ تا ۲٫۰ | ۱٫۶ تا ۲٫۲ |
گرم بهازای هر کیلو وزن. مبنای عدد بیورزش RDA است و مبنای ورزشکاران بیانیهٔ ISSN. بالای ۶۵ سال حداقل ۱ گرم به ازای هر کیلو در نظر گرفته میشود و اگر BMI از ۳۰ بالاتر باشد از وزن مرجع (BMI = ۲۵) حساب میکنیم.
مثال: برای مرد ۳۰ ساله، ۷۵ کیلو، ۱۷۵ سانتیمتر که فقط وزنش را نگه میدارد، هدف پیشفرض اپ ۱۲۰ گرم در روز (۱٫۶ گرم بهازای هر کیلو) است؛ برای زن ۲۸ ساله، ۶۲ کیلو، ۱۶۲ سانتیمتر ۹۹ گرم. اگر قدرتی تمرین میکنی، از جدول بالا عدد بیشتری انتخاب کن.
پروتئین هر واحد غذای ایرانی
| خوراکی | واحد | پروتئین | کالری |
|---|---|---|---|
| ماهی قزلآلا (کبابی یا بخارپز) | عدد (بخش خوردنی) (۱۸۰ گرم) | ۴۳ گرم | ۳۰۲ |
| جوجهکباب (بیاستخوان) | سیخ (۱۵۰ گرم) | ۳۹ گرم | ۲۶۳ |
| تن ماهی در آب (رژیمی) | قوطی (آبکششده) (۱۳۰ گرم) | ۳۳ گرم | ۱۵۱ |
| گوشت گوساله خورشتی (پخته) | کف دست (۱۰۰ گرم) | ۳۱ گرم | ۲۱۰ |
| سینه مرغ پخته (گریل یا آبپز) | کف دست (۱۰۰ گرم) | ۳۰ گرم | ۱۶۰ |
| کباب کوبیده | سیخ (۹۰ گرم) | ۱۹ گرم | ۲۴۳ |
| عدس پخته | لیوان (۲۰۰ گرم) | ۱۸ گرم | ۲۳۲ |
| سویا پخته (خیسخورده) | کفگیر (۱۰۰ گرم) | ۱۷ گرم | ۱۱۰ |
| نخود پخته | لیوان (۱۶۵ گرم) | ۱۵ گرم | ۲۷۱ |
| ماست یونانی یا چکیده | کاسه کوچک (۱۵۰ گرم) | ۱۴ گرم | ۱۴۶ |
| شیر کمچرب (۱٫۵٪) | لیوان (۲۴۰ گرم) | ۸ گرم | ۱۱۰ |
| تخممرغ آبپز | عدد (۵۰ گرم) | ۶ گرم | ۷۸ |
| ماست کمچرب | کاسه کوچک (۱۵۰ گرم) | ۶ گرم | ۷۸ |
| بادام | مشت (۳۰ گرم) | ۶ گرم | ۱۷۴ |
| پنیر سفید ایرانی | قوطی کبریت (۳۰ گرم) | ۴ گرم | ۷۷ |
| برنج سفید پخته (کته یا آبکش) | کفگیر (۱۰۰ گرم) | ۲ گرم | ۱۳۰ |
دو چیز از جدول پیداست. اول اینکه کف دست مرغ پخته حدود ۳۰ گرم پروتئین میدهد با ۱۶۰ کالری؛ دوم اینکه تن ماهی در آب با ۱۵۱ کالری یکی از ارزانترین پروتئینها از نظر کالری است. در طرف مقابل، منابعی مثل آجیل پروتئین دارند ولی کالریشان بهازای هر گرم پروتئین زیاد است.
یک روز نمونه با حدود صد گرم پروتئین
- صبحانه: ۲ تخممرغ (۱۲ گرم) و یک کاسه ماست یونانی (۱۴ گرم).
- نهار: یک کف دست سینهٔ مرغ (۳۰ گرم) با برنج و سالاد.
- عصرانه یا بین وعده: یک قوطی تن (۳۳ گرم).
- شام: یک لیوان عدس پخته (۱۸ گرم) با سبزی و ماست.
جمع تقریبی ۱۰۷ گرم؛ بدون مکمل، با غذاهای معمولی ایرانی.
چند نکتهٔ عملی
- پروتئین را بین وعدهها پخش کن؛ ۲۰ تا ۴۰ گرم در هر وعده کار را راحت میکند.
- خورش و پلو معمولاً پروتئین کمی دارند. مقدار گوشت خورش را بدان و خودت جداگانه بشمار.
- مکمل وی ابزار راحتی است نه ضرورت. پودر وی را در همین جدول داریم.
این راهنما جای مشاورهٔ متخصص تغذیه یا پزشک را نمیگیرد؛ در بیماری کلیه یا کبد، بارداری و رژیمهای درمانی نظر پزشک مقدم است.
پرسشهای متداول
نیاز روزانهٔ پروتئین چقدر است؟
برای فرد سالم کمتحرک مرجع RDA حدود ۰٫۸ گرم به ازای هر کیلو وزن است. برای ورزشکاران بیانیهٔ انجمن بینالمللی تغذیهٔ ورزشی (ISSN) بازهٔ ۱٫۴ تا ۲٫۰ گرم و تا ۲٫۲ را در شرایط خاص مطرح میکند. ماشینحساب ما این بازهها را بر اساس هدف و نوع ورزش انتخاب میکند.
پروتئین زیاد به کلیه آسیب میزند؟
در افراد سالم شواهد قوی برای آسیب در این بازهها نیست، اما اگر بیماری کلیه داری یا سابقهٔ آن را داری حتماً با پزشک مشورت کن.
گیاهخواران چطور پروتئین بگیرند؟
حبوبات (عدس، نخود، لوبیا، سویا)، لبنیات و تخممرغ منبعاند. حبوبات با غلات (مثلاً عدسپلو) در طول روز ترکیب خوبی میدهند. مکملها اجباری نیستند.